Kush Do Luftė nė Maqedoni?

S’ėshtė e nevojshme tė jesh teorist konspiracionesh pėr tė pranuar se kjo qeveri, duke shtyrė pėrpara njė axhendė tė papėrgjegjshme ultra-nacionaliste, por krijon tė gjitha kushtet pėr njė konflikt tė pashmangshėm.

Rritja e kohėve tė fundit e dhunės ndėretnike nė Maqedoni ėshtė njė pasojė e qartė e politikave tė gabuara dhe shkatėrruese tė qeverisė.
 
Nikola Gruevski, kryeministri dhe lideri i partisė nacionaliste etnike maqedonase, nė fuqi tani, VMRO-DPMNE, dhe partneri i tij nė koalicion, Ali Ahmeti, lideri i Bashkimit Demokratik pėr Integrim, BDI, si dhe disa figura publike pro qeverisė, kanė mohuar kategorikisht ēdo lidhje midis qeverisė dhe dhunės etnike nėpėr rrugė. Disa kanė lėnė tė nėnkuptohet se pėrgjegjėsia ėshtė e shėrbimeve tė huaja sekrete, por sigurisht jo e qeverisė.

Por, ne duhet tė bėjmė njė dallim. Ka ndryshim midis sė qenit organizator dhe tė qenit pėrgjegjės. Qeveria nuk ka nevojė tė jetė organizatori faktik dhe fizik i urrejtjes dhe dhunės etnike nė vend, por gjithsesi mund tė jetė pėrgjegjės. Si? Ėshtė e qartė. Duke i krijuar ato.

Kush ėshtė pėrgjegjės pėr histerinė kombėtare?

Janė doktrinat dhe praktikat nacionaliste qė janė karakteristikat kryesore tė partive politike nė kėtė vend, veēanėrisht partisė qeverisėse. Me tė vėrtetė, qeveria ėshtė pėrgjegjėse pėr njė pėrkeqėsim serioz tė tė drejtave tė njeriut, dhe lirive, kontroll intensiv si dhe presion mbi mediat,  cungimin e lirisė sė fjalės, mungesėn e dialogut politik dhe rendit tė ligjit, sistem drejtėsie tė korruptuar dhe tė kontrolluar nga partia, nivele tė papara politizimi tė tė gjitha institucioneve dhe administratės, tė gjitha tė shoqėruara nga rritja e papunėsisė dhe varfėrisė.
 
Nė mėnyrė pėr ta shpėrqendruar reagimin e shoqėrisė pėr kėto probleme alarmante, partia qeverisėse imponoi njė rritje tė populizmit dhe retorikės dhe veprave nacional-shoviniste, dhe ka rritur nacionalizimin dhe diskriminimin nė tė gjitha nivelet institucionale. Qeveria po krijon, duke sponsorizuar haptazi, ose mbėshtetur nė mėnyrė tė heshtur paletėn e projekteve dhe aktiviteteve semi-fashiste, duke filluar nga projekti i stėrmadh nė mėnyrė groteske, i shtrenjtė dhe i pakuptimtė Shkupi 2014, deri nė sjelljen histerike tė klubet mbėshtetėse tė ekipeve kombėtare tė basketbollit dhe hendbollit, himni i tė cilėve ėshtė veēanėrisht nacionalist dhe racist.
 
Klubet e fansave tė etnisė maqedonase zakonisht kėndojnė kėngėt e tyre tė shoqėruara me slogane si “dhomat e gazit pėr shqiptarėt [term pėrbuzės pėr shqiptarėt]”, dhe “hanxharin shqiptarėve”. Kėto kėngė dhe slogane bėrtiten  nėpėr stadiume dhe sheshet e qytetit nė prani tė presidentit Ivanov dhe kryeministrit Gruevski, tė cilėt nuk i kanė ndėshkuar kurrė kėto sjellje.
 
Pėrkundrazi, qeveria pagoi pėr 1 000 bileta pėr anėtarėt e klubit tė fansave pėr tė udhėtuar nė Beograd, pėr shembull. Flamurėt shqiptarė u dogjėn nga maqedonasit nė stadiume dhe sallat e sportit nė Maqedoni dhe Serbi. Klubet e fansave shqiptarė u pėrgjigjėn duke djegur flamurėt maqedonas nė stadiumet nė Maqedoni, Kosovė dhe Shqipėri.

E gjithė histeria nacionaliste bėhet pėrēohet rregullisht, duke i kthyer partnerėt e koalicionit nė vasalė dhe dash kurbani dhe duke pėrdorur gazetarėt pa kurajo si dhe redaktorėt si agjentė pėr propagandė.

Kėto janė tė gjitha makina me shpejtėsi tė madhe qė na ēuan deri nė buzė tė greminės nė tė shkuarėn, dhe qė kohėve tė fundit kanė nxitur dhunėn etnike duke pėrfshirė rrahje tė rėnda tė minorenėve dhe tė moshuarve. Brutalitet qė po dėshmojmė kėto ditė ėshtė njė vazhdimėsi e logjikshme e kėsaj dhe politikave tė partisė qeverisėse dhe vasalėve tė saj. Lehtė mund tė shihet se ku do na ēojė e gjithė kjo, ashtu ku na ka ēuar nė tė kaluarėn.

Ndarje dhe dhunė

Dhuna etnike e kohėve tė fundit ka pėrfshirė kryesisht tė rinj. Nė incidentit mė tė rėndė tė rreth 30 personave tė maskuar me shkopinj bejsbolli dhe metali u futėn nė njė autobus nė qytet dhe rrahėn rėndė rreth dhjetė fėmijė tė mitur, duke pėrfshirė vajza, tė gjithė me etni shqiptare. Rrahjet shpėrthyen nga tė dyja palėt, nė ditėt nė vijim.
 
Dhuna ndėrmjet maqedonasve dhe shqiptarėve nuk ėshtė diēka e re, ėshtė pasoja e izolimit tė vazhdueshėm nė shkolla dhe ēdokund, i bėrė nga qeveria pėr vite me radhė. Pėr mė tepėr, tė rinjtė e kėtij vendi ushqehen mire mė nacionalizėm nga institucionet e shtetit.
 
Edhe pse ka dokumente ligjore dhe strategji tė detyrueshme tė adoptohen nga qeveria, duke pėrshirė njė nė edukim tė integruar nė vitin 2010, politikanėt vazhdojnė tė krijojnė ndarje etnike nėpėr shkolla. Ky akt nė kombinim me tekstet nė histori dhe lėndė tė tjera qė pėrfshijnė pėrmbajtje me shumė paragjykime: studentėt e etnisė maqedonase dhe shqiptare nė Maqedoni studiojnė histori tė ndryshme pėr kombet e njėri-tjetrit.

Urrejtja etnike inkurajohet tėrėsisht nga kultura e politikave nacionaliste etnike maqedonase tė qeverisė, ose mė saktė, tė partisė qeverisėse dhe parterit tė saj nė koalicion, BDI. BDI ka gjithashtu pjesėn e saj nė buxhet pėr tė ushqyer ndjenjat nacionaliste nė mesin e votueseve tė saj, sigurisht. Ka shumė mė pak pare nga buxheti, por ende, duket e lumtur me atė qė merr.

Pėr tė pėrfunduar: shpėrthimi i dhunės etnike ėshtė pasojė e politikave nacionaliste dhe diskriminuese e politikave qeverisėse dhe strukturave nė fuqi nė vend.

Teori konspiracionesh kundėr realitetit

Dhuna nuk do tė ndalojė. Situata e sigurisė do tė pėrkeqėsohet. Qeveria nuk ka integritetin pėr ta ndaluar nė njė mėnyrė tė besueshme dhe tė qėndrueshme. Ndėrkohė, shufrat e metalit dhe shkopinjtė e bejsbollit mund tė zėvendėsohen lehtėsisht nga armėt, ashtu si vendosja e flamurėve dhe fjalėve tė luftės nėpėr rrjetet sociale u pasua nga dhuna e tanishme. Herė pas here vjen era luftė nė Maqedoni. Por, kush do luftė nė Maqedoni?

Sigurisht, ata qė besojnė nė teoritė e konspiracionit do tė kenė shumė histori tė mėdha pėr tė treguar pėr konspiracionet e errėta tė Perėndimit, qė duan tė shkatėrrojnė maqedonasit etnikė dhe “tė lashtė” etj. Fansat e teorive tė konspiracionit nė anėn shqiptarėve mund tė fillojnė tė besojnė se kjo ėshtė njė konspiracion serb ose rus pėr tė zhdukur shqiptarėt. Disa mund tė besojnė nė teori konspiracioni se ėshtė njė marrėveshje e dy parterėve kryesorė nė koalicion, maqedonasja VMRO dhe shqiptarja BDI, pėr tė mbajtur fuqinė, dhe tė pėrfitojnė nga shpėrthimi i dhunės. Disa thotė se kjo si situatė lidhjet me konfliktin e “emrit”, ose me anėtarėsimin nė NATO.

Derisa do tė besohen konspiracionet mė shumė se faktet, do tė ketė manipulime, pėr mė tepėr, konspiracionet janė tė mundshme vetėm nėse dikush ėshtė gati pėr tė kryer akte vrasėse. Janė tė mundshme, vetėm nėse ne vetė e fillojmė zjarrin.
 
Pėr mė tepėr, nėse nxjerr pushkėn, a nuk ėshtė e mundur qė dikush do tė vijė dhe do tė ndihmojė ta gjuash? Edhe nėse po, pse duhet ta nxjerrėsh pushkėn? Pse mbahet pushka, tek e fundit?  Askush nuk do luftė?

Shikoni parlamentin. Mazhoranca qeverisėse nė parlament pėrpiqet t’ia kalojė pėrgjegjėsinė politikanėve tė opozitės, duke i akuzuar se kanė nxehur konfliktin dhe kanė shtuar dimension etnik ēdo incidenti. Kjo ėshtė fėmijėrore, pėr tė thėnė, mė e pakta. Zinxhiri i incidenteve tė dhunshme, ėshtė me tė vėrtetė etnik, dhe ėshtė pasojė i axhendave agresive nacionaliste - tė bėra nga mazhoranca nė parlament. Nuk mund tė kontrollohet mė nga prindėrit dhe shkollat, siē sugjerojnė kryeministri dhe politikanėt e tjerė tė kreut. Ata, politikanėt, ua kanė marrė mundėsinė pėr ta bėrė kėtė, shumė kohė mė parė.

Pra, kush do luftė?
   
Mund tė jenė politikanėt hajdutė tė cilėt i frikėsohen drejtėsisė pasi humbasin pushtetin. Mund tė jenė politikanėt hajdutė qė duan mė shumė para, dhe lufta ua jep shansin pėr kėtė. Lufta mund tė jetė njė mbulesė e mirė pėr krimet e udhėheqėsve tė Maqedonisė. Askush nuk do luftė, mund tė jetė njė nga pėrgjigje - por lufta ėshtė vazhdimėsia e vetme logjike e asaj ēfarė ka ndodhur pėr vite tashmė.

Ky i fundit duket se ėshtė skenari mė i mundshėm dhe i frikshėm. Politikanėt e sotshėm ne pushtet dhe shėrbėtorėt e tyre tė mjerė nė media i fshehin dėshtimin e tyre personal dhe injorancėn e tyre pas urrejtjes dhe krimin, duke dhunuar nė mėnyrė tė paturpė ēdo parim tė sjelljes njerėzore, duke pėrhapur frikė dhe nxitur urrejtje etnike, fetare dhe racore.

Ēfarė do tė ndodhė, nėse, ose kur, njė situatė e nxehur nė rrugė, qė pėrfshin njėsi tė policisė speciale, rezulton nė vdekjen e njė tė riu? Do tė ketė mė shumė dhunė, dhe ndoshta e armatosur. Dhe pastaj mė shumė pėrgjigje shtypėse nga banditėt e trajnuar tė policisė.

Shėrimi?

Qeveria duhet tė pranojė pjesėn e vet tė pėrgjegjėsisė dhe tė dalė me njė plan tė qėndrueshėm dhe tė sinqertė pėr tė korrigjuar veprimet e saj nė tė kaluarėn. Prokurori publik duhet mė nė fund tė zgjidhet dhe tė hedhė akuza mbi autorėt e krimeve tė dhunės nė nivelet e larta. Huliganėt e medias dhe tė bėhen pėrgjegjės pėr pėrhapjen e tyre tė urrejtjes. Qeveria duhet tė mos ketė mė kontroll nė media dhe tė rivendosė demokracinė. Duhet tė ndalojė me projektet e saj qesharake dhe megalomaniake, dhe tė pranojė gabimet e saj. Opozita duhet tė ndalojė me retorikėn nacionaliste pėr tė pasur mė shumė votues. Duhet tė rivendosė dialogu politik. Shoqėria civile duhet tė bashkohet dhe tė marrė njė qėndrim tė qartė kundėr nacionalizmit dhe dhunės.

Kėto kėrkesa janė tė vėshtira dhe kėrkon energji, sinqeritet dhe guxim. Disa mund tė jenė jorealiste, duke ditur se cilėt janė politikanėt maqedonas, por ėshtė mire tė kihen parasysh. Ndoshta nė njė kohė tjetėr kėto kėrkesa mund tė bėhen tė mundshme. Kėto duhet tė gjithė duhet tė investojmė mė shumė nė tė ardhmen e fėmijėve tani dhe t’u them “jo” frikacakėve me shkopinj tė bejsbollit. Para se tė bėhen AK-47.

Xhabir Deralla ėshtė drejtor i OJQ-sė “Qendra Civile pėr Liri”, me seli nė Shkup. Ky artikull fillimisht ėshtė botuar mė 16 mars 2012.