Wesley Clark Kėrkon Licencė pėr Naftė

Gjenerali amerikan i cili udhėhoqi fushatėn e NATO-s kundėr Serbisė nė vitin 1999 ka kėrkuar nga qeveria e Kosovės licencė pėr tė shndėrruar rezervat e mėdha tė pashfrytėzuara tė thėngjillit nė naftė, ka zbuluar Gazeta Jeta nė Kosovė.

Janė shumė rrugė nė Kosovė qė mbajnė emrin e tij e madje edhe njė auto-shkollė, por gjenerali amerikan nė pension Wesley Clark tani ėshtė duke kėrkuar pėr tė fuqizuar lidhjet e tij me shtetin qė e nderon atė pėr rolin nė luftėn e Kosovės. 

Tani udhėheqės i firmės energjetike me seli nė Kanada, Envidity, Clark po kthehet nė Kosovė me njė kėrkesė pėr minerale, pėr tė shpuar pėrgjatė regjionit tė Dukagjinit, nė rezervat e pazbuluara tė thėngjillit, tė cilat pastaj do t'i shndėrroj nė naftė sintetike.

Duke pėrdorur teknika pak tė njohura - proceset e Gazifikimit Nėntokėsor tė Thėngjillit dhe Gazit tė Kthyer nė Lėng - firma shpreson se do tė prodhojė deri nė 100,000 barelė tė naftės nė ditė, ose 15 milionė litra. 

Ky operacion nė Kosovė do tė ishte mė i madhi i kėtij lloji nė botė, dhe sipas Envidity, do tė investohen 8 miliardė dollarė amerikanė nė Kosovė. 

Firma po ashtu thotė se do ta bėjė Kosovėn tė pavarur nė naftė dhe lėndė djegėse pėr aviacion pėrbrenda 6 e deri nė 7 vitesh. 

Lėnda djegėse sintetike - nafta dhe vajguri - mund tė pėrdoren pėr tė krijuar rrymė, plehra dhe nė prodhim tė plastikės. Lėnda djegėse po ashtu ėshtė testuar me sukses nga Forcat Ajrore tė SHBA-sė pėr tė ndezur aeroplanėt luftarakė. 

Envidity, e cila ka degėn e saj nė Kosovė, Envidity Energy Kosova LLC, ka aplikuar nė qeveri me 25 prill pėr licencė. Ajo ende nuk i ėshtė lėshuar.

“Pas marrjes sė licencės pėr hulumtim, ne propozojmė tė fillojmė me shpime tė avancuara dhe teknologji sizmike pėr tė pėrcaktuar se sa resurse tė thėngjillit tė reja ekzistojnė thellė nė tokė, nė zonėn e Basenit tė Dukagjinit”, Jeff Brook, shef ekzekutiv, ka shkruar nė letrėn e aplikimit, e cila ishte kopjuar edhe pėr kryesuesin e firmės, Wesley Clark, tė cilėn Gazeta Jeta nė Kosovė e ka nė dispozicion (shih dokumentin kėtu).

“Hulumtimi ynė do tė kryhet jashtė hapėsirės e cila tashmė ėshtė identifikuar si njė sipėrfaqe e pėrshtatshme pėr minierė sipėrfaqėsore tė thėngjillit”, thuhet nė letėr. 

“Pėr mė tepėr, ky hulumtim mund tė nxjerr nė shesh po ashtu burime shtesė nė sipėrfaqe tė cilat mund t’ia kalojmė qeverisė”.

Wesley Clark

Shpimet nė Dukagjin:

Studimi sė pari do tė fokusohet nė zonėn e Dukagjinit dhe pastaj nė basenin e Kosovės Jugore, afėr qytetit tė Prizrenit. 

“Nėse, siē dyshojmė ne, mund tė gjinden depozita tė dukshme thellė nė tokė, si nė basenin e Dukagjinit,  po ashtu edhe nė basenin e Kosovės Jugore, Envidity propozon qė tė vazhdojė me njė zgjerim dhe zhvillim tė dukshėm tė kėtij burimi tė pashfrytėzuar, sė pari nė basenin e Dukagjinit dhe mė vonė nė zonėn e basenit tė Kosovės Jugore”, shkruan firma. 

Faza fillestare mund tė krijojė njė fabrikė “demonstruese” qė do tė prodhojė 1,500 barelė nė ditė duke pėrdorur procesin e “Fishcer- Tropsch”, tashmė nė pėrdorim komercial nė Kinė dhe Kanada. 

Procesi Fischer-Tropsch ėshtė njė reaksion kimik qė konverton njė pėrzierje tė monoksid karbonit dhe hidrogjenit nė lėngje hidrokarbure, siē ėshtė nafta.

Procesi prodhon vajra sintetike dhe lėndė djegėse sintetike, pikėrisht nga thėngjilli, gazi natyror apo biomasa.

Ky proces ka tėrhequr vėmendje tė herėpashershme, si njė burim i naftės me squfur tė ulėt dhe ka adresuar furnizimin apo koston e lėndės djegėse, por ka mbetur relativisht e panjohur.

Envidity kohėve tė fundit ka filluar njė program tė ngjashėm nė Mongoli si me kėto plane nė Kosovė.

Implementimi nė masė tė madhe tė teknologjisė sė Fischer–Tropsch bėhet nga njė seri e fabrikave tė kompanisė Sasol qė operon nė Afrikėn Jugore, njė shtet me rezerva tė mėdha tė thėngjillit por me pak naftė.

Huti pėr Licencė 

Selvete Grajēevci, nga Komisioni i Pavarur pėr Miniera dhe Minerale, KPMM tha se komisioni ėshtė takuar me pėrfaqėsuesit e Envidity pas aplikimit pėr licencė.

“Pėr momentin nuk mund tė lėshojmė licencė pėr Envidity sepse ligji pėr miniera dhe minerale trajton ndryshe mineralet energjetike. Duhet tė ketė aprovim nga qeveria e cila duhet tė hapė tender pėr kėtė ēėshtje”, Grajēevci i tha Gazetės JnK. 

Sipas nenit 18, “Licencat qė i nėnshtrohen dhėnies me proces konkurrues”, tė ligjit pėr miniera dhe minerale, thotė se tė gjitha licencat pėr hulumtim apo shfrytėzim qė ka tė bėjė me mineralet energjetike do tė jepen vetėm pas ushtrimit tė njė procesi tė hapur, transparent dhe konkurrues tė tenderimit.

Gėzim Baxhaku, kėshilltar i Ministrit tė Zhvillimit Ekonomik, Besim Beqaj, tha se topi duhet tė jetė nė anėn e KPMM-sė.

“Tė gjitha kėrkesat do tė shqyrtohen dhe vlerėsohen sipas procedurave tė parapara me ligj,” tha Baxhaku. “Nė rastin konkret, pėr ēdo ofertė do tė shkohet me procesin konkurrues”.

Baxhaku tha se varet nga KPMM-ja pėr tė nisur procesin. “Nuk kemi marrė asnjė propozim nga KPMM-ja. Ata thjesht nuk mund tė gjuajnė topin te qeveria”, tha Baxhaku.

Ai shtoi se qeveria ka planifikuar studimin e saj pėr kėto rezerva nėntokėsore tė thella e cila pėrkohėsisht ėshtė ndalur pėr shkak tė njė ankese nė procesin e tenderit.

Ish-anėtari i bordit nė KPMM, Zenun Elezaj, tani profesor nė Fakultetin e Metalurgjisė nė Prishtinė, mirėpret njė projekt tė tillė, duke thėnė se kjo punė mund tė jetė njė hap i madh pėr Kosovėn. 

“Projekti ėshtė shumė i rėndėsishėm,” tha ai. “Do tė pėrdoren zonat me thėngjill nė thellėsi prej 250 metrave”, shpjegoi ai. 

“Me aplikimin e kėsaj metode nuk do tė ketė nevojė tė shkatėrrohen sipėrfaqe tė tėra tė tokave, sepse djegia bėhet nė brendi, duke mos pasur nevojė edhe pėr deponimin e hirit dhe mbulesės”, tha profesori duke vėnė theksin nė mbrojtjen e ambientit. 

Firma i ofron Kosovės pėrafėrsisht 30 pėr qind nga tė gjitha tė ardhurat nga projekti, e kėshtu mund tė fitohet njė shumė prej 300 milionė eurosh nė vit.

“Qeveria nuk ka risk financiar, pasi qė Envidity do tė investojė kapitalin e vet privat nė kėtė projekt strategjik; njė projekt qė ka aftėsi ti sjell Kosovės njė transformim tė plotė qė tė jetė e pavarur nė lėndė djegėse pėrbrenda gjashtė deri nė shtatė vite”, shkruan letra e Envidity.

Hero pėr shqiptarėt:

Clark, sipas biografisė sė tij nė ueb-faqen e Envidity, u pensionua nga armata e SHBA-sė pas 38 viteve si "gjeneral me katėr yje". 

Tabelė rrugore nė Prizren

Nė detyrėn e tij tė fundit si Komandant Suprem i Forcave tė Bashkuara pėr Evropėn, ka udhėhequr forcat e NATO-sė deri nė fitore “duke shpėtuar 1,5 milionė shqiptarė nga pastrimi etnik”, shkruan ai, duke iu referuar konfliktit tė Kosovės nė vitin 1999.

Clark mbetet njė hero pėr shqiptarėt e Kosovės dhe shumė rrugė janė emėruar sipas emrit tė tij, si nė Pejė, Prizren, Vushtrri, Ferizaj, dhe po ashtu njė auto shkollė qė mban emrin e tij nė Fushė Kosovė. 

Valdet Drenovci, pronar i auto shkollės ”Wesley Clark" nė Fushė Kosovė, thotė se ka emėruar shkollėn e tij sipas gjeneralit sepse kontributi i tij pėr Kosovėn ka qenė shumė i madh.

"Tė gjithė e dimė se ēfarė ka bėrė ai pėr popullin tonė. Ai ka qenė njė ndėr kontribuuesit mė tė mėdhenj pėr ēlirimin e Kosovės”, tha Drenovci.

"Kemi shumė klientė qė vijnė tek ne pėr shkak tė emrit tė njohur tė Wesley Clark”, tha ai. 

"Ėshtė shumė mirė qė zotėri Clark vjen tė investojė nė Kosovė”.